Zakres tematyczny - język polski

Klasa 4

W zakresie nauki o języku:

  1. Zdanie i równoważnik zdania. Nadawca i odbiorca wypowiedzenia. Zdania oznajmujące, pytające i rozkazujące.
  2. Język potoczny a język literatury pięknej.
  3. Czasownik – osobowe i nieosobowe formy czasownika; odmiana przez osoby, liczby
    i rodzaje ( w tym koniugacja form trudnych).
  4. Rzeczownik – kategoria liczby, rodzaju i przypadka; rzeczowniki pospolite i własne, osobowe i nieosobowe.
  5. Przymiotnik – przypadek, liczba, rodzaj.
  6. Odróżnianie przysłówka od innych części mowy; przysłówki odprzymiotnikowe.
  7. Odróżnianie przyimków i spójników. Wyrażenia przyimkowe.
  8. Główne części zdania (pojęcie podmiotu i orzeczenia) oraz ich określenia.
  9. Zdanie rozwinięte i nierozwinięte.
  10. Porządkowanie wyrazów w kolejności alfabetycznej.
  11. Głoska a litera; samogłoski a spółgłoski; głoski dźwięczne, bezdźwięczne, ustne, nosowe, miękkie, twarde.
  12. Akcent wyrazowy.

W zakresie kształcenia literackiego i kulturowego:

  1. Terminy: bohater, akcja, wątek, autor, narrator, epitet, porównanie, wyraz dźwiękonaśladowczy, rym, zwrotka, refren, baśń, opowiadanie, powieść, proza, poezja, przenośnia, baśń.
  2. Formy wypowiedzi: opowiadanie odtwórcze i twórcze, opis, dialog, zaproszenie, list, ogłoszenie, zawiadomienie, notatka, streszczenie, plan, kartka pocztowa, SMS, e – mail.

 

Klasa 5

Zakres materiału z klasy 4 oraz:

W zakresie nauki o języku:

  1. Czasowniki dokonane i niedokonane; tryby czasownika; prosta i złożona forma czasu przeszłego; pisownia cząstek -bym, -byś, -by z czasownikami.
  2. Rzeczowniki żywotne i nieżywotne; rzeczowniki odczasownikowe; deklinacja trudnych form rzeczowników.
  3. Przymiotnik i jego rodzaje (również w liczbie mnogiej).
  4. Przysłówki nie pochodzące od przymiotników.
  5. Liczebniki: główne, porządkowe, ułamkowe, zbiorowe
  6. Odróżnianie zdań złożonych współrzędnie od podrzędnie złożonych.
  7. Przecinek z zdaniu złożonym współrzędnie.
  8. Związki wyrazów w zdaniu; przydawka, dopełnienie, okolicznik.

W zakresie kształcenia literackiego i kulturowego:

  1. Terminy: proza, poezja, fikcja literacka, świat przedstawiony, podmiot mówiący, narracja, alegoria, wątek, bohater główny, bohater drugoplanowy, mitologia, mit, bajka, dyskusja, hasło encyklopedyczne.
  2. Słownik wyrazów obcych – zawartość, umiejętność skorzystania z niego.
  3. Umiejętność odróżniania tekstów literackich od popularnonaukowych i publicznych.
  4. Podstawowe związki frazeologiczne pochodzenia mitologicznego.
  5. Formy wypowiedzi: opowiadanie z dialogiem, sprawozdanie, różne formy notatki, komiks, teksty reklamowe, instrukcja, przepis.
  6. Podstawowe pojęcia związane z filmem.

 

Klasa 6

Zakres materiału z klasy 4 i 5 oraz:

W zakresie nauki o języku:

  1. Pisownia cząstki „nie” z różnymi częściami mowy.
  2. Nieosobowe formy czasowników zakończone na –no, -to.
  3. Temat i końcówka rzeczownika, oboczności w odmianie.
  4. Osobliwa odmiana niektórych rzeczowników; rzeczowniki, które mają tylko liczbę pojedynczą lub tylko l. mnogą.
  5. Stopniowanie przymiotników i przysłówków ( proste, opisowe, regularne, nieregularne).
  6. Liczebniki wielowyrazowe.
  7. Zaimki rzeczowne, przymiotne, liczebne i przysłowne (wraz z odmianą); dłuższe i krótsze formy zaimków.
  8. Przyimki złożone.
  9. Spójniki w zdaniach pojedynczych i złożonych.
  10. Zdanie bezpodmiotowe. Zdania złożone podrzędnie i współrzędnie – rodzaje, wykresy.
  11. Wyrazy podstawowe i pochodne; podstawa słowotwórcza, formant, oboczności w podstawie.
  12. Zgrubienia, zdrobnienia, nazwy czynności.
  13. „Słownik frazeologiczny języka polskiego”.

W zakresie kształcenia literackiego i kulturowego:

  1. Intencja nadawcy ( informowanie, przepraszanie, dziękowanie, zapraszanie, przedstawianie się).
  2. Cytowanie fragmentów tekstów.
  3. Język literacki a język komunikatów prasowych, filmu, telewizji.
  4. Terminy związane z teatrem, filmem, muzyką, malarstwem.
  5. Wątek główny i poboczny w literaturze. Bohaterowie literaccy. Charakterystyka postaci literackiej. Opis postaci z elementami charakterystyki. Wywiad z osoba rzeczywistą.
  6. Fotografia, rysunek, obraz, grafika, komiks, tekst publicystyczny, film, słuchowisko radiowe, audycja telewizyjna, przedstawienie teatralne.
  7. Powieść współczesna, historyczna, przygodowa, obyczajowa, podróżnicza, fantasy.
  8. Rodzaje czasopism: dziennik, tygodnik, miesięcznik).
  9. Umiejętność czerpania informacji z map, planów, instrukcji, diagramów.

 

Klasa 1

Zakres materiału ze szkoły podstawowej oraz:

W zakresie kształcenia literackiego i kulturowego:

  1. Obraz epoki starożytnej: (filozofia, nauka, sztuka, elementy tła historycznego).
  2. Uniwersalne wartości w Biblii i mitach - budowa Biblii - biblijny obraz Boga, świata
    i człowieka - literacki charakter Biblii na przykładzie wybranych gatunków biblijnych.
  3. Mitologiczne wyobrażenia dotyczące narodzin bogów, świata i człowieka - ingerencja bogów w życie ludzkie.
  4. Epos antyczny jako najstarszy gatunek epicki.
  5. Budowa tragedii antycznej. Teatr w starożytnej Grecji.
  6. Różnorodne pojęcia związane ze współczesnym teatrem, kinem czy muzeum.
  7. Biblia i mitologia jako skarbnice frazeologizmów.
  8. Obraz epoki średniowiecza w Europie i w Polsce: najważniejsze zjawiska historyczne, społeczne i kulturowe średniowiecza.
  9. Wzorzec osobowy władcy, rycerza, świętego-ascety.
  10. Śmierć jako popularny motyw w średniowiecznej sztuce.
  11. Legendy rycerskie.
  12. Dzieła średniowieczne jako inspiracja dla sztuki i literatury późniejszych epok.
  13. Obraz epoki odrodzenia w Europie i w Polsce: najważniejsze zjawiska historyczne, społeczne i kulturowe (filozofia, nauka, sztuka) - powrót idei i wartości antycznych.
  14. Obraz Boga, świata i człowieka w dziełach czołowych twórców odrodzenia.
  15. Dramat Szekspira i jego nowatorstwo.

W zakresie nauki o języku:

  1. Komunikacja językowa i jej elementy, intencja wypowiedzi; odmiany języka: oficjalna i nieoficjalna, mówiona i pisana.
  2. Czasowniki osobowe i nieosobowe, odmiana czasownika, strona czasownika, czasowniki przechodnie i nieprzechodnie.
  3. Czasowniki o nieregularnej odmianie, pisownia czasowników z przeczeniem nie i cząstką by.
  4. Imiesłowy przymiotnikowe i przysłówkowe, pisownia imiesłowów z przeczeniem nie.
  5. Odmiana rzeczownika, podział rzeczowników, pisownia nazw własnych i pospolitych, rzeczowniki nieodmienne i o nieregularnej odmianie.
  6. Odmiana przymiotnika, pisownia przymiotników złożonych.
  7. Przysłówek.
  8. Stopniowanie przymiotników i przysłówków.
  9. Odmiana liczebnika, podział liczebników, liczebniki wielowyrazowe, interpunkcja liczebników porządkowych.
  10. Odmiana zaimków, podział i zastosowanie zaimków, stosowanie dłuższych i krótszych form zaimków.
  11. Przyimek.
  12. Spójnik (zagadnienia interpunkcyjne związane ze stosowaniem spójników).
  13. Wykrzyknik i partykuła; wykorzystanie wykrzyknika w celu wyrażenia emocji; pisownia partykuł z innymi częściami mowy.
  14. Związki frazeologiczne stałe i łączliwe (zwroty, wyrażenia, frazy); błędy frazeologiczne.
  15. Wypowiedzenie a zdanie; zdanie pojedyncze i złożone; rodzaje podmiotów i orzeczeń oraz sposoby ich wyrażania, zdania bezpodmiotowe - rodzaje przydawek, dopełnień i okoliczników oraz sposoby ich wyrażania, funkcja przydawki, dopełnienia i okolicznika w zdaniu - analiza składniowa zdania pojedynczego, interpunkcja związana z występowaniem kilku równorzędnych części zdania.
  16. Różne formy wypowiedzi: notatka, opowiadanie, opis postaci, przedmiotu, krajobrazu, przeżyć, sytuacji, dzieła sztuki, scenografii teatralnej, charakterystyka postaci literackiej, filmowej lub rzeczywistej, charakterystyka indywidualna, charakterystyka porównawcza, autocharakterystyka, opowiadanie; rodzaje narracji.

 

Klasa 2

Zakres materiału ze szkoły podstawowej i klasy 1 gimnazjum oraz:

W zakresie kształcenia literackiego i kulturowego:

  1. Obraz epoki baroku: najważniejsze zjawiska historyczne, społeczne i kulturowe w Europie i w Polsce (filozofia, nauka, sztuka).
  2. Poezja dworska i jej charakter.
  3. Kaznodziejstwo – w obronie wiary i ojczyzny.
  4. Komiczne i tragikomiczne postacie literackie - humorystyczne ukazywanie świata (komedia jako gatunek dramatyczny).
  5. Obraz epoki oświecenia Europie i w Polsce: najważniejsze zjawiska historyczne, społeczne i kulturowe (filozofia, nauka, sztuka).
  6. Rozum jako droga poznania świata i człowieka - wychowawcza rola literatury.
  7. Moralistyka oświeceniowych bajek.
  8. Obywatelska troska o losy ojczyzny.
  9. Miłość sentymentalna przykładem oświeceniowej tematyki.
  10. Współczesne sposoby komunikowania się i przekazywania informacji; media.
  11. Obraz epoki romantyzmu: najważniejsze zjawiska historyczne, społeczne i kulturowe (filozofia, nauka, sztuka).
  12. Portret Polaków w literaturze romantycznej.
  13. Świat uczuć bohaterów romantycznych; nieszczęśliwa miłość romantyczna, kreacja bohatera romantycznego.
  14. Nowe gatunki literackie powstałe w romantyzmie.
  15. Wina i kara jako jeden z problemów poruszanych przez twórców epoki; ludowość romantyczna, pejzaż romantyczny.
  16. Rozum i uczucie w związkach frazeologicznych.
  17. Wybrane zagadnienia z historii radia: specyfika przekazu radiowego, różnorodne modele programowe radia a gusty odbiorców, słuchowisko radiowe.
  18. Muzyka jako jedna ze sztuk pięknych - istota języka muzyki, muzyczne środki ekspresji. Pojęcia: muzyka klasyczna, muzyka rozrywkowa, muzyka popularna, krytyk muzyczny, rytm, metrum, melodia, harmonia, dynamika, barwa dźwięku, artykulacja, melorecytacja, improwizacja, opera, libretto, akompaniament, partie wokalne, partie orkiestrowe, aria, uwertura, antrakt, meloman, idol, bard, balet, teatr tańca, tancerz, balerina, choreograf, choreografia, subkultura, repertuar, premiera, tercet.

W zakresie nauki o języku:

  1. Dialog i monolog; interpunkcja wypowiedzi dialogowej.
  2. Dyskusja i jej rodzaje, stosowanie zasad etykiety językowej w dialogu i dyskusji.
  3. Informacja a perswazja, rozpoznawanie wypowiedzi o charakterze perswazyjnym.
  4. Fakty i opinie, odróżnianie informacji o faktach od opinii.
  5. Argument, formułowanie argumentów, rozpoznawanie wypowiedzi argumentacyjnej, wskazywanie tezy, argumentów i wniosku.
  6. Rodzaje wypowiedzeń (zdania, równoważniki zdań, zawiadomienia, wykrzyknienia) i ich stosowanie, wypowiedzenia pojedyncze i złożone, przekształcanie równoważników zdań w zdania oraz wypowiedzeń złożonych w pojedyncze.
  7. Związki składniowe, stosowanie poprawnych form wyrazów w związkach składniowych.
  8. Wyrazy poza związkami składniowymi.
  9. Rodzaje zdań złożonych współrzędnie, ich wykresy i interpunkcja .
  10. Rodzaje zdań złożonych podrzędnie, ich wykresy i interpunkcja.
  11. Przekształcanie zdań pojedynczych w zdania podrzędnie złożone i odwrotnie.
  12. Imiesłowowe równoważniki zdań, interpunkcja wypowiedzeń z imiesłowowymi równoważnikami zdań, przekształcanie imiesłowowych równoważników zdań w zdania podrzędne i odwrotnie.
  13. Wypowiedzenia wielokrotnie złożone, ich wykresy i interpunkcja - szyk wyrazów
    i wypowiedzeń, dostosowanie szyku do ważności przekazywanych informacji.
  14. Mowa zależna i niezależna, przekształcanie mowy zależnej na niezależną i odwrotnie.
  15. Głoski i litery, rodzaje głosek, rodzaje upodobnień, upodobnienia artykulacyjne a ortografia, uproszczenia grup spółgłoskowych, staranna wymowa.
  16. Styl wypowiedzi, style funkcjonalne, wyznaczniki stylu, rozpoznawanie stylu (potocznego, urzędowego, naukowego, publicystycznego i artystycznego) - cechy dobrego stylu (prostota, zwięzłość, stosowność, jasność, obrazowość, dynamiczność.

 

Klasa 3

Zakres materiału ze szkoły podstawowej i klasy 1 gimnazjum oraz:

W zakresie kształcenia literackiego i kulturowego:

  1. Obraz epoki pozytywizmu: najważniejsze zjawiska historyczne, społeczne i kulturowe (filozofia, nauka, sztuka).
  2. Kult nauki w duchu naprawiania świata - praca na rzecz społeczeństwa, nauka i postęp.
  3. Pojęcia: praca organiczna, praca u podstaw, scjentyzm, kult nauki, teoria ewolucji, realizm, naturalizm, patriotyzm, represja, sonet, nowela, opowiadanie, obrazek, powieść historyczna, narrator wszechwiedzący, fabuła, akcja, punkt kulminacyjny, retrospekcja, kanwa inteligenta w społeczeństwie i postrzeganie go przez innych ludzi - opieka nad słabszymi jako wyraz wspólnoty - nauka – poczucie własnej wartości Pojęcia: radykalizm, egocentryzm, intelektualizm, altruizm, cywilizacja, kapitalizm, technologia, społeczeństwo, problemy społeczne, bestseller.
  4. Wybrane informacje z historii telewizji; najważniejsze cechy przekazu telewizyjnego; typy programów telewizyjnych i ich specyfika.
  5. Obraz epoki Młodej Polski: najważniejsze zjawiska historyczne, społeczne i kulturowe (filozofia, nauka, sztuka).
  6. Liryka Młodej Polski jako wyraz niepokojów moralnych – dekadentyzm.
  7. Krajobraz jako ważny temat twórczości młodopolskich artystów.
  8. Pojęcia: modernizm, neoromantyzm, neoklasycyzm, katastrofizm, dekadentyzm, cyganeria, bohema, filister, naturalizm, ludomania, symbolizm, symbolika, symbol, impresjonizm, hymn, sonet, komedia, synestezja, obraz poetycki, gwara, tabu.
  9. Uniwersalne problemy egzystencjalne współczesnego człowieka - wzajemne wpływy malarstwa i literatury.
  10. Podobieństwa i różnice między kulturą wysoką a kulturą masową; granice między sztuką a komercją; różne oblicza kiczu.
  11. Internet jako źródło informacji i rozrywki. Pojęcia: świat wirtualny i Real, czat, forum, blog sieć, WWW (World Wide Web), przeglądarka, wyszukiwarka, portal, komunikator, wirtualność, interaktywność, netykieta, e-book, czat, forum, blog, e-mail, powieść obyczajowa, elitarność.
  12. Obraz epoki dwudziestolecia międzywojennego: najważniejsze zjawiska historyczne, społeczne i kulturowe (filozofia, nauka, sztuka).
  13. Pojęcia: skamandryci, awangarda, poezja lingwistyczna, futuryzm, ekspresjonizm, abstrakcjonizm, surrealizm, kubizm, wyrazy nacechowane stylistycznie, neologizm artystyczny, paradoks.
  14. Język teatru a język filmu - specyfika gry aktorskiej na scenie i przed kamerą - gatunki dramatyczne a gatunki filmowe. Pojęcia: rywalizacja, popularność, konfrontacja, preferencje, teatralność, filmowość, adaptacja, inscenizacja, ekranizacja, gust, smak, sprawozdanie.
  15. Media jako źródło wiedzy, umiejętności, wartości i postaw. Pojęcia: galaktyka Gutenberga, czystość języka, SMS, e-mail, społeczeństwo informacyjne, globalna wioska, fala cywilizacyjna, socjotechnika.
  16. Najważniejsze zjawiska polityczne, społeczne, kulturowe i literackie po 1939 roku do czasów współczesnych (omawiane przy okazji różnorodnych zagadnień na wszystkich poziomach edukacji).

W zakresie nauki o języku:

  1. Kultura języka i norma językowa, rozróżnianie normy językowej wzorcowej i użytkowej oraz stosowanie się do nich.
  2. Etyka słowa, agresja słowna i brutalność w zachowaniach językowych, dostrzeganie w wypowiedzi przejawów agresji, konsekwencje używania form niestosownych i obraźliwych; szablon językowy, moda językowa.
  3. Budowa słowotwórcza wyrazu a jego znaczenie, kategoria i typ słowotwórczy - wyrazy podstawowe i pochodne (podzielne i niepodzielne słowotwórczo), wyrazy pokrewne, rodzina wyrazów, podstawa słowotwórcza, temat słowotwórczy, formant, rodzaje formantów, funkcje formantów w nadawaniu znaczenia wyrazom pochodnym - złożenia, zestawienia, zrosty - skróty i skrótowce - błędy słowotwórcze.
  4. Treść i zakres znaczeniowy wyrazów, wyrazy ogólne i szczegółowe, wyrazy abstrakcyjne
    i konkretne.
  5. Słownictwo ogólnonarodowe i słownictwo o ograniczonym zasięgu (wyrazy gwarowe, terminy naukowe, archaizmy).
  6. Sposoby wzbogacania języka (neologizmy i zapożyczenia, wyrazy rodzime i zapożyczone).
  7. Synonimy, antonimy, homonimy, wyrazy wieloznaczne i ich znaczenia w tekście, homonimia i polisemia.
  8. Wyrazy neutralne oraz nacechowane ekspresywnie i stylistycznie, eufemizmy i wulgaryzmy.
  9. Formy wypowiedzi charakterystyczne dla elektronicznych środków przekazywania informacji (SMS, e-mail, czat, blog); zasady komunikacji internetowej – netykieta (zasady korzystania z internetowych kanałów komunikacyjnych: grup i forów dyskusyjnych, poczty elektronicznej, czatów); język korespondencji internetowej, stosowanie emotikonów, pisownia internetowa (polskie znaki, wielkie litery, skróty, słownictwo).